Ruchem konika szachowego przeskoczymy od razu do wieku XIX. 14 lutego 1831 roku miała u nas miejsce największa konna bitwa powstania listopadowego, oparta na zasadach taktyki napoleońskiej – słynna bitwa pod Stoczkiem Łukowskim, stoczona niemal wyłącznie przez kawalerię (piechota, co niespotykane w XIX wieku, pełniła tylko rolę pomocniczą jako osłona artylerii). W bitwie tej nasi ułani zademonstrowali swoją wyższość nad wojskami rosyjskimi we władaniu lancą, która to sztuka była Rosjanom praktycznie nieznana, co przesądziło o losach bitwy – w starciu lanca-szabla zawsze wygrywa lanca. 

Z bitew Powstania Listopadowego jeszcze druga opierała się na sile kawalerii, i ona również rozegrała się na naszych ziemiach – była to bitwa pod Łysobykami (dziś Jeziorzany), stoczona 19 VI 1831 przez oddział jazdy gen. Jankowskiego przeciw korpusowi gen. Rudigera w celu odblokowania Ziemi Łukowskiej. Bitwa ta, mimo że mniej znana i całkowicie nieudana, była bardziej brzemienna w skutki od stoczkowskiej, gdyż od tej klęski rozpoczęły się rozruchy w stolicy (ulica dokonała linczu na gen. Jankowskim), co doprowadziło do upadku powstania.

Podczas Powstania Styczniowego w powiecie łukowskim przebywało czasowo co najmniej pięć dużych partii powstańczych (w tym dwie obozowały w Jacie), każda w sile ponad 200 jeźdźców, i mnóstwo mniejszych. W samym 1863 roku stoczono tu około 30 potyczek z Rosjanami, przeważnie przegranych. Z pogromu pod Zastawiem jedynych ocalałych wyratowały konie: „doszliśmy do lasu w zaledwie 100 ludzi i ze 40 koni, ale tak zmęczeni, że piechota już ani kroku postąpić nie mogła… Piechota nasza chwytała za ogony końskie i strzemiona i tak wlekliśmy ją, a nierzadko po dwóch siedziało na koniu…”. Najdłużej przetrwał konny oddział ks. Brzóski, który unikał bitew, ale i on uległ: w obławie na niego brało udział 7 kolumn carskiej piechoty i jazdy.

Kampania Wrześniowa zaczęła się dla Łukowa już 1 IX 1939 roku, gdy odbył się pierwszy nalot na miasto; bomby trafiły wówczas w koszary na Łapiguzie. 8 września nasi ułani urządzili obławę na dywersantów niemieckich, którzy przekazali Luftwaffe informację, że przez Łuków przejeżdżają kolumny ewakuacyjne ambasad angielskiej i francuskiej, co zaowocowało kolejnym nalotem bombowym na miasto; jednego dywersanta schwytano. 

Tymczasem na Łapiguzie trwała akcja mobilizacyjna: sformowano tu 7 szwadronów ułanów, których łączna liczebność wynosiła tysiąc do półtora tysiąca żołnierzy i 900 koni. Konie poprowadzono do Rejowca, po siodła, których w łukowskich magazynach zabrakło. 10 IX do Łukowa przybyły pociągiem 3 szwadrony 3. psk z Wołkowyska. Ułani łukowscy dostali przydziały do 7., 11., 19. p. uł. Część, wraz z 3. psk, zasiliła SGO „Polesie”. Jeden szw. zostaje dołączony do 9. psk, a szwadrony piesze do 5. p. uł. zasławskich – oba tworzyły Podlaską BK, dow. przez gen.bryg. L. Kmicic-Skrzyńskiego.   

Ziemia Łukowska ma szczęście do bitew konnych – 14 IX pod Rudą Wołyńską miało miejsce zwycięstwo polskich ułanów z 7. p.uł. lubelskich nad niemiecką kolumną zmotoryzowaną, którą zaskoczono na postoju i rozbito, dzięki czemu cała Mazowiecka BK wydostała się z okrążenia i do 24 IX walczyła jako zwarta jednostka w składzie Frontu Północnego. 

Sławna bitwa pod Kockiem i Wolą Gułowską, stoczona w dniach  2-6 X 1939, również nie obyła się bez udziału kawalerii. Walczyły tu: Podlaska BK (w niej: 9. psk, 5. puł, dywizjon kaw. KOP, trzy szw. zapasowe łukowskie Nowogródzkiej BK); DK „Zaza” (gen. inż. Zygmunt Podhorski), w składzie: BK „Plis” (płk Kazimierz Plisowski) i BK „Edward” (płk Edward Milewski), przeciw 13. i 29. DP Zmotoryzowanej generała von Otto. Kawaleria walczyła głównie na sposób spieszony. Na uroczysku pod miejscowością Kalinowy Dół jeden ze szwadronów 3. psk dostał się w pułapkę niemiecką; nie ocalał prawie nikt, a na dźwięk trąbki do kwatery dowództwa przybiegły same konie bez jeźdźców. Mimo dużych strat, po ostatnim rozkazie gen. Kleeberga kawaleria jako jedyna odmówiła kapitulacji, uważając za możliwe przedzieranie się na Węgry, i rozmowy kapitulacyjne z niemieckim dowództwem trzeba było zawiesić do czasu, aż wyrazi na nie zgodę gen. Podhorski. Kawaleria skapitulowała ostatnia.

Także w obozie partyzanckim w Jacie nie zabrakło pracy dla koni. W lipcu 1944, na czas akcji „Burza”, powołano tu zwiad konny dowodzony przez zawodowego ułana, kaprala kawalerii Stanisława Kachniarza ps. „Lech”. Zwiad liczył 7-8 osób i choć posiadał marne konie i różnorodne oprzyrządowanie jeździeckie, przechodził regularne szkolenie ułańskie, łącznie z manewrami w kłusie, władaniem szablą, a nawet takimi sztukami, jak kładzenie konia w celu ostrzeliwania się zza niego. Za przeszkody ćwiczebne służyły zwalone pnie Jaty. Oddział nigdy nie wszedł do walki, pełnił jedynie służbę patrolową, najczęściej zresztą wymierzoną przeciw kłusownikom i złodziejom drzewa.  

Ziemia Łukowska ma zatem dalekie i bogate tradycje konne i kawaleryjskie, które dziś stara się kultywować Stowarzyszenie KSOPiT.